Depresyon

Depresyon, en az iki hafta boyunca süren çökkün ruh hâli ya da ilgi ve zevk kaybıyla birlikte uyku, iştah, enerji, dikkat ve kendilik algısında belirgin değişikliklerin görüldüğü bir duygudurum bozukluğudur. Sık görülür, her yaşta ortaya çıkabilir ve tedavi edildiğinde büyük çoğunluğu düzelir. Bu sayfada muayenede neye bakıldığını, tedavi seçeneklerini ve sürecin nasıl izlendiğini adım adım bulabilirsiniz.

Hangi durumda başvurmalı?

Zor bir dönemden geçerken üzgün hissetmek doğaldır. Ancak aşağıdakilerden birkaçı iki haftadan uzun sürüyorsa bir psikiyatri değerlendirmesi yapılması önerilir:

• Günün büyük bölümünde içten gelen bir boşluk, isteksizlik ya da kederli bir ruh hâli
• Hobilerden, sohbetten, yemekten eskisi kadar keyif alamamak
• Sabahları erken uyanıp tekrar uyuyamamak ya da tam tersine saatlerce uyumak
• Basit işler için bile kendini zorlamak, sürekli bitkinlik
• Okuduğunu takip edememek, küçük kararlarda bile kararsız kalmak
• Kendini yetersiz, yük ya da suçlu görmek
• Gelecekle ilgili umutsuzluk ve yaşamın anlamsız geldiği düşünceler

Belirtiler herkeste aynı biçimde görülmez. Kimi kişide sinirlilik ve tahammülsüzlük, kimisinde açıklanamayan ağrılar ve mide şikâyetleri öne çıkar. Yaşlılarda unutkanlık depresyonun ilk işareti olabilir.

Muayenede tanı nasıl konur?

Depresyonun tanısı kan testi ya da görüntüleme ile değil, ayrıntılı bir psikiyatrik görüşmeyle konur. Görüşmede belirtilerin ne zaman başladığı, öncesinde yaşanan olaylar, uyku ve iştah düzeni, iş ve aile hayatındaki değişiklikler ele alınır. Belirtilerin şiddetini sayısal olarak izlemek için ilk görüşmede ve sonraki kontrollerde kısa değerlendirme ölçekleri kullanılabilir.

Ayırıcı tanı bu aşamanın en önemli kısmıdır. Daha önce az uykuyla çok enerjik hissedilen, aşırı harcama yapılan ya da çok hızlı konuşulan dönemler yaşandıysa tablo bipolar bozukluğun depresif dönemi olabilir ve tedavi buna göre farklılaşır. Yoğun kaygı, panik atakları, alkol ya da madde kullanımı da sorgulanır, çünkü bunlar depresyona eşlik ettiğinde planı değiştirir.

Hangi tetkikler istenir?

Bazı bedensel durumlar depresyona benzer bir tablo yaratır ya da onu ağırlaştırır. Bu nedenle gerek görüldüğünde tiroit hormonları, tam kan sayımı, B12 vitamini, folat, D vitamini ve demir düzeyleri istenebilir. Kullanılan ilaçlar da gözden geçirilir; bazı tansiyon ilaçları, kortizon ve hormon tedavileri ruh hâlini etkileyebilir. Belirtiler ilk kez ileri yaşta başladıysa nörolojik bir değerlendirme planlanabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, depresyonun şiddetine, daha önceki dönemlere, eşlik eden durumlara ve kişinin tercihlerine göre belirlenir.

Hafif depresyon: Çoğu zaman psikoterapi, düzenli izlem ve günlük yaşam düzenlemeleriyle başlanır. Belirtiler birkaç hafta içinde azalmazsa ilaç seçeneği yeniden konuşulur.

Orta ve şiddetli depresyon: Antidepresan ilaç tedavisi ile psikoterapinin birlikte uygulanması tek başına her birinden daha iyi sonuç verir. Antidepresanlar bağımlılık yapmaz; etkileri genellikle ikinci haftadan sonra hissedilmeye başlar ve tam yanıt dört ila sekiz haftayı bulabilir. İlaç seçilirken yan etki profili, uyku ve kilo üzerindeki etkisi, kullanılan diğer ilaçlarla etkileşimi birlikte değerlendirilir.

Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi olumsuz düşünce zincirlerini fark edip yeniden ele almaya, davranışsal etkinleştirme ise ertelenen etkinliklere küçük adımlarla dönmeye odaklanır. Terapi için gerektiğinde bir psikoloğa yönlendirme yapılır.

Dirençli depresyon: İki farklı ilaca yeterli doz ve sürede yanıt alınamazsa tanı yeniden gözden geçirilir, ilaç kombinasyonları ya da beyin uyarım tedavileri gibi seçenekler değerlendirilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Belirtiler düzeldikten sonra tedavinin hemen bırakılması, depresyonun geri dönme olasılığını belirgin biçimde artırır. Bu nedenle ilk depresif dönemde, iyileşmenin ardından genellikle altı ila on iki ay tedaviye devam edilir. İki ya da daha fazla dönem yaşamış kişilerde bu süre daha uzun planlanır. İlacın kesilmesi her zaman doktorla birlikte ve dozu yavaş yavaş azaltarak yapılır.

İzlem nasıl planlanır?

İlaç başlanan kişilerde ilk kontrol genellikle iki ila dört hafta sonra yapılır. Bu görüşmede yan etkiler, uyku ve enerji düzeyindeki değişiklikler ve gerekiyorsa doz ayarlaması ele alınır. Yanıt alındıktan sonra kontroller seyrekleşir. Her kontrolde aynı ölçeklerin tekrarlanması, iyileşmenin gerçekten ilerleyip ilerlemediğini gösterir.

Özel dönemlerde depresyon

Bazı dönemler depresyon açısından daha hassastır. Doğumdan sonraki ilk aylarda görülen ve iki haftadan uzun süren çökkünlük, olağan "lohusa hüznünden" farklıdır ve tedavi gerektirir. Kış aylarında tekrarlayan, uyku ve iştah artışıyla giden mevsimsel depresyonda ışık tedavisi de seçenekler arasındadır. Emeklilik, kayıplar ve uzun süren hastalıklar da riskin arttığı geçiş dönemleridir.

Kendinize ve yakınınıza nasıl destek olabilirsiniz?

Tedavi sürerken uyku saatlerini sabitlemek, gün içinde kısa da olsa açık havada yürümek, alkolden uzak durmak ve sosyal teması tamamen kesmemek iyileşmeyi destekler. Yakınlarınızın sizi muayeneye eşlik etmesi, tedavi planını anlamalarına ve size nasıl yardımcı olabileceklerini öğrenmelerine yardımcı olur.

Sık sorulanlar